Welke transparantieverplichtingen gelden voor AI gebruik?

AI Office bij Europese Commissie publiceert concept praktijkcode transparantie markeren en labellen AI gegenereerde content. Welke transparantieverplichtingen gelden voor AI gebruik?

Op 17 december 2025 publiceerde de Europese Commissie het eerste concept voor ’s werelds eerste: “Code of Practice on marking and labelling of AI-generated content”, oftewel “Praktijkcode voor het markeren en labelen van door AI gegenereerde inhoud”.

Het doel van de praktijkcode is om de doeltreffende uitvoering van een aantal transparantieverplichtingen uit Verordening (EU) 2024/168 (“AI verordening”) vergemakkelijken.

In dit artikel zetten wij onder elkaar welke regels reeds bestaan omtrent transparantie door middel van markeren en labellen van AI systemen en het gebruik van deze tools.

Wettelijk kader

Sinds 2 augustus 2025 geldt voor sommige grote ontwikkelaars en gebruiksverantwoordelijken van bepaalde AI systemen al een aantal transparantieverplichtingen. Voor de AI systemen waarop de transparantieverplichtingen uit de wet niet expliciet van toepassing zullen zijn voor wat betreft ontwikkeling en gebruik, geldt dat het vrijwillig naleven van deze transparantieregels wordt aangemoedigd.

Tenzij de voorgestelde Digitale Omnibus verordening (“digitale omnibus”) het tijdpad voor de stapsgewijze toepasselijkheid van het hoofdstuk transparantie uit Verordening (EU) 2024/168 (“AI verordening”) toch alsnog nog één of twee jaar uitstelt gezien het tempo van de huidige ontwikkelingen rondom AI technologie, zullen de transparantieverplichtingen vanaf 2 augustus 2026 voor iedereen van toepassing zijn in de gehele EU.

Transparantieverplichtingen

De wettelijke transparantieverplichtingen voor aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van bepaalde AI-systemen zijn neergelegd in artikel 50 AI verordening (Transparantieverplichtingen voor aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van bepaalde AI-systemen). Het betreft – kort gezegd- de volgende wettelijke verplichtingen:

1. Directe interactie met natuurlijke personen: Aanbieders van AI systemen zijn verplicht ervoor te zorgen dat AI-systemen die voor directe interactie met natuurlijke personen zijn bedoeld, zodanig worden ontworpen en ontwikkeld dat de betrokken natuurlijke personen worden geïnformeerd dat zij interageren met een AI-systeem, tenzij dit duidelijk is vanuit het oogpunt van een “normaal geïnformeerde en redelijk omzichtige en oplettende natuurlijke persoon”, rekening houdend met de omstandigheden en de gebruikscontext.

2. Generatieve AI: Aanbieders van AI-systemen, met inbegrip van AI-systemen voor algemene doeleinden, die synthetische audio-,beeld-, video- of tekstinhoud genereren, zorgen ervoor dat de outputs van het AI-systeem worden gemarkeerd in een machineleesbaar formaat en detecteerbaar zijn als kunstmatig gegenereerd of gemanipuleerd.

3. Emotieherkenning: Gebruiksverantwoordelijken van een systeem voor het herkennen van emoties of een systeem voor biometrische categorisering informeren de daaraan blootgestelde natuurlijke personen over de werking van het systeem en verwerken de persoonsgegevens in overeenstemming met privacy & gegevensbeschermingsrecht.

4. Beïnvloeding publieke opinie:

- Deepfakes: Gebruiksverantwoordelijken van een AI-systeem dat beeld-, audio- of videocontent genereert of bewerkt die een deepfake vormt, is verplicht bekend te maken dat het werk kunstmatig is gegenereerd of gemanipuleerd.

- Entertainment media: Wanneer de content deel uitmaakt van een kennelijk artistiek, creatief, satirisch, fictief of analoog werk of programma, zijn de transparantieverplichtingen beperkt tot de openbaarmaking van het bestaan van dergelijke gegenereerde of bewerkte content op “een passende wijze die de weergave of het genot van het werk niet belemmert”.

- Journalistiek: Gebruiksverantwoordelijken van een AI-systeem dat tekst genereert of bewerkt die wordt gepubliceerd om het publiek te informeren over aangelegenheden van algemeen belang, maken bekend dat de tekst kunstmatig is gegenereerd of bewerkt. Deze verplichting is echter niet van toepassing wanneer de door AI gegenereerde content een proces van menselijke toetsing of redactionele controle heeft ondergaan en wanneer een natuurlijke of rechtspersoon redactionele verantwoordelijkheid draagt.

5. Moment van informeren = moment van eerste interactie of blootstelling aan AI: De informatie moet uiterlijk op het moment van de eerste interactie of blootstelling op duidelijke en te onderscheiden wijze aan de betrokken natuurlijke personen verstrekt. De informatie moet aan de toepasselijke toegankelijkheidseisen voldoen, bijvoorbeeld voor mensen met een handicap of andere kwetsbare doelgroepen zoals kinderen.

De transparantieverplichtingen uit de AI verordening doen géén afbreuk aan andere transparantieverplichtingen die zijn vastgelegd in het Unierecht of het nationale recht voor gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen, bijvoorbeeld de informatieverplichtingen uit hoofde van consumentenbeschermingsrecht of databeschermingsrecht. De transparantieverplichtingen zijn niet van toepassing voor bij wet toegestaan AI gebruik om strafbare feiten op te sporen, te voorkomen, te onderzoeken of te vervolgen, hiervoor geldt een apart kader.

De wettelijke transparantieverplichtingen zijn zoals vaker het geval bij wettelijke normen enigszins algemeen geformuleerd en bevatten open normen, zoals: “normaal geïnformeerde en redelijk omzichtige en oplettende natuurlijke persoon”, “een passende wijze die de weergave of het genot van het werk niet belemmert” en “proces van menselijke toetsing of redactionele controle”. De Europese wetgever is zich ervan bewust geweest dat in de praktijk en in sectorspecifieke contexten behoefte zou ontstaan aan meer concrete invulling.

Het AI Office bij de Europese Commissie heeft daarom de opdracht gekregen om opstellen van praktijkcodes op EU niveau te stimuleren en te faciliteren, om de doeltreffende uitvoering van de verplichtingen met betrekking tot de opsporing en het labelen van kunstmatig gegenereerde of bewerkt materiaal te vergemakkelijken. Het onlangs gepubliceerde eerste concept is de eerste poging om tot zo’n praktijkcode te komen.

Eerste concept Code of Practice on marking and labelling of AI-generated content

In het eerste concept voor de praktijkcode voor het markeren en labelen van door AI gegenereerde inhoud adviseert de werkgroep onder meer om in overleg met de aanbieders van generatieve AI systemen maatregelen, zoals één gestandaardiseerde machine - leesbare markeertechniek, na te streven. Er zijn andere voorbeelden van door de Europese wetgever opgelegde standaardisatie, bijvoorbeeld het verplichte gebruik van USB – C voor radioapparatuur in plaats van voor ieder bedrijf unieke gepatenteerde technologie.

Maatregelen om te voldoen aan transparantieverplichtingen

Voor gebruiksverantwoordelijken die gebruik maken van de producten van de aanbieders van generatieve AI systemen legt de concept praktijkcode de nadruk op proactieve ‘disclosure’ van gemanipuleerde beelden, audio - of videomateriaal voor wat betreft deepfakes en stelt voor om een ‘common taxonomy’, anders gezegd gestandaardiseerde vocabulaire voor hoe deze waarschuwingen te verwoorden na te streven.

De praktijkcode stelt ook voor om een ‘common icon’ voor AI gegenereerde en gemanipuleerd materiaal te standaardiseren, bijvoorbeeld te vergelijken met het © icoon uit Amerikaans auteursrecht of de CE – markering uit Europees productveiligheidsrecht, opdat in de toekomst mensen in een oogopslag kunnen zien of gebruik is gemaakt van AI.

De voorgestelde maatregelen uit de concept praktijkcode kunnen als inspiratiebron dienen voor uw eigen transparantiemeldingen, waarschuwingen of labels over uw AI gebruik.

Omgaan met onzekerheid in een vroeg stadium van AI regulering

Het eerste concept praktijkcode is ’s werelds eerste voorbeeld van een praktijkcode op het niveau van de Europese Unie. Het betreft nog een eerste conceptversie, die na feedback vanuit de maatschappij en het bedrijfsleven ook een hele andere vorm kan krijgen. Evenals de AI technologie zelf bevindt het toepasselijk kader voor wet – en regelgeving rondom AI zich namelijk in een zéér vroeg stadium. Nog niet alle regels rondom AI zijn op dit moment al duidelijk of kenbaar. Eerder schreven wij over hoe om te gaan met deze onzekerheid:

Deel II - AI & Recht: Hoe maak ik AI beleid voor mijn eigen bedrijf of organisatie?

en

Hoe ontwikkelt mijn bedrijf of organisatie ethisch verantwoorde en betrouwbare AI?

Het zal een aantal jaren duren voordat het toepasselijk kader voor wet – en regelgeving is uitgekristalliseerd, desalniettemin kunt u de ontwikkelingen voorblijven door u tijdig te laten informeren en de keuzes die u op dit moment maakt vast te leggen.

Vragen?

Maakt u al gebruik van AI binnen uw bedrijf of organisatie? Zou u een AI beleid, AI ethics statement of AI gerelateerde voorwaarden voor uw bedrijf of organisatie willen opstellen, maar weet u niet zeker waar u moet beginnen? Neem vandaag nog contact op met onze IT juristen, zij denken graag met u mee.

Virtuele Juridische Afdeling

Wilt u gebruikmaken van onze parate kennis en ons met enige regelmaat bellen? Neem een abonnement op de Virtuele Juridische Afdeling. Mail direct even dan ontvangt u vrijblijvend de voorwaarden.

Meer weten? Bel of mail gerust:

T. +31(0)70-3819281
E. info@wisemen.nl

Voor de laatste ontwikkelingen schrijft u zich nu in voor de

WiseMen Nieuwsflits!