Kan door AI-gegenereerde output auteursrechtelijk worden beschermd?

Het Gerechtshof Düsseldorf in Duitsland heeft op 2 april 2026 een uitspraak gedaan over auteursrechten rondom generatieve AI. Hierin zijn twee belangrijke rechtsvragen behandeld, namelijk:

1. kan door AI-gegenereerde output auteursrechtelijk worden beschermd, en
2. wanneer maakt door AI-gegenereerde output inbreuk op het werk waarop het is gebaseerd?

Dit artikel zal ingaan op de beslissing van dit Duitse Gerechtshof en de relevantie en mogelijke impact ervan toelichten. Voordat er wordt ingegaan op de auteursrechtelijke beoordelingen door het Gerechtshof, volgt eerst een korte uiteenzetting van de feiten en de uitkomst van de zaak.

Feiten van de zaak

De zaak ging over een onderwaterfoto van een hond die naar een rood speeltje hapt, gemaakt door een dierenfotografe. Een voormalige samenwerkingspartner uploadde deze foto in een AI-systeem en liet daarmee een nieuwe afbeelding genereren. Hoewel ook deze afbeelding een hond onder water met een rood speeltje toont, verschilt de output van de oorspronkelijke foto. Zo is het lichaam van de hond beter zichtbaar, zijn extra elementen zoals bubbels en een oceaanbodem toegevoegd en heeft de door AI gegenereerde afbeelding een cartoonachtige uitstraling, waar het origineel een echte foto was.

Uitkomst van de zaak

In deze zaak werd geoordeeld dat de door AI gegenereerde afbeelding van de hond onder water geen auteursrechtinbreuk maakt op de oorspronkelijke foto waarop de afbeelding was gebaseerd en ook dat de door AI gegenereerde afbeelding geen auteursrechtelijke bescherming geniet.

Relevantie in Nederland

Deze uitspraak is ook voor Nederlandse auteursrecht relevant, omdat het Gerechtshof Düsseldorf zich bij de vraag of de door AI gegenereerde afbeelding auteursrechtelijke bescherming geniet, baseert op de Unierechtelijke “werktoets” uit de vaste rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie. Dit is relevant omdat de Nederlandse Auteurswet grotendeels is gebaseerd op Europese wet- en regelgeving en daarom in lijn met de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie moet worden uitgelegd. De daarin ontwikkelde “werktoets” wordt daarom niet slechts in Duitsland, maar ook in Nederland en alle andere Lidstaten van de Europese Unie gehanteerd.

Auteursrechtelijke bescherming (werktoets)

De vraag of AI-output auteursrechtelijk beschermd kan zijn, hangt volgens het Gerechtshof Düsseldorf binnen het Europese auteursrecht af van de vraag of sprake is van een auteursrechtelijk ‘werk’. In de vaste Europese rechtspraak is dit het geval indien er wordt voldaan aan de zogenaamde “werktoets”. Voor auteursrechtelijke bescherming is vereist dat het werk een “eigen, oorspronkelijk karakter” heeft en het “persoonlijk stempel van de maker” draagt.

Om aan deze criteria te voldoen, moet de persoonlijkheid van de maker worden weerspiegeld door de uitdrukking van vrije creatieve keuzen. Dit zal volgens andere heersende uitspraken van het Hof van Justitie van de EU doorgaans niet het geval zijn indien keuzen zijn bepaald door technische overwegingen, regels of andere beperkingen op de creatieve keuzevrijheid (zie o.a. de arresten, HvJ EU, 12 september 2019, ECLI:EU:C:2019:721 (Cofemel) en HvJEU, 4 december 2025, ECLI:EU:C:2025:941 (Mio/Konektra).

Toepassing “werktoets” op AI output

Het gerechtshof past de werktoets vervolgens toe op door AI gegenereerde output. Zo blijkt uit de uitspraak dat door AI-gegenereerde producten (zoals afbeeldingen) vatbaar zijn voor auteursrechtelijke bescherming, indien er afdoende menselijke creatieve invloed op de vormgeving van het concrete werk zelf wordt uitgeoefend bij het proces van het genereren, waardoor de gegenereerde output de persoonlijke stempel van de maker heeft. Hierbij worden voorbeelden gegeven zoals voldoende individuele instellingen bij het genereren, eventueel in combinatie met een selectieproces. Het louter selecteren van een resultaat uit een reeks gegenereerde resultaten wordt hierbij als onvoldoende creatieve invloed gezien. Deze denkwijze wordt ook doorgetrokken naar het invoeren van prompts in een AI systeem. Uiteindelijk mogen, volgens het gerechtshof, de creatieve beslissingen niet aan de AI worden overgelaten en zullen algemene, open instructies aan een AI niet leiden tot een auteursrechtelijk beschermde output.

In deze zaak werd geoordeeld dat de gegenereerde afbeelding van de cartoonachtige hond gebaseerd op de foto niet auteursrechtelijk beschermd was, omdat de verweerder niet heeft uiteengezet welke creatieve beslissingen hij heeft genomen in het proces van het genereren van de afbeelding.

Geen auteursrechtelijke inbreuk op het originele werk

Het gerechtshof oordeelt vervolgens dat er geen sprake is van een inbreukmakende verveelvoudiging van haar fotografische werk. Zelfs wanneer een verveelvoudiging of openbaarmaking een relatief klein deel van het werk betreft, kan er sprake zijn van een inbreuk op het auteursrecht. Dit kan volgens de vaste rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie alleen, indien dit kleinere onderdeel van het werk de eigen intellectuele creatie van de auteur weerspiegelt en deze elementen vervolgens zonder toestemming en herkenbaar zijn overgenomen in het inbreukmakende voorwerp, zie uitspraak: HvJEU, 4 december 2025, ECLI:EU:C:2025:941 (Mio/Konektra).

Het Gerechtshof Düsseldorf oordeelde dat de elementen van het originele fotografische werk die haar creatieve keuzen weerspiegelde onder andere bestonden uit: “het perspectief”, “de belichting”, “scherpteinstellingen” en “compositie”. Die delen zouden daardoor auteursrechtelijk beschermd zijn.

Een “thema” of “motief” valt niet onder auteursrechtelijke bescherming, wat verband houdt met de rechtsregel dat een idee niet beschermd is, maar enkel de concrete creatieve uitvoering daarvan door de auteur. Het motief van de foto is in dit geval: “een hond die onder water naar een rood speeltje hapt”. Het Gerechtshof oordeelde dat dit motief niet auteursrechtelijk beschermd is.

Hierdoor wordt in deze uitspraak duidelijk geschetst welke elementen van de foto auteursrechtelijke bescherming genieten en welke niet. In de uitspraak wordt vervolgens uiteengezet welke elementen daadwerkelijk worden overgenomen in het AI-gegenereerde product.

Volgens het gerechtshof hebben de overeenkomsten tussen beide afbeeldingen uitsluitend betrekking op het motief van een hond die onder water naar een rood speeltje grijpt. De creatieve keuzes van de fotografe zouden daarentegen juist niet herkenbaar zijn overgenomen in de AI-afbeelding. Daarbij wijst het gerechtshof Düsseldorf erop dat de oorspronkelijke foto voornamelijk de kop van de hond en het speeltje toont, waarbij door de gekozen perspectieven en onscherpte een realistische en dynamische uitstraling ontstaat.

De AI-gegenereerde afbeelding heeft daarentegen een meer cartoon-achtige uitstraling, toont het volledige lichaam van de hond en laat de hond niet alleen met zijn bek, maar ook met zijn voorpoten naar het speeltje grijpen. Volgens het gerechtshof ontbreekt hierdoor juist de overname van de elementen die voortvloeien uit de persoonlijke creatieve keuzes van de fotografe. Er zouden enkel elementen zijn overgenomen die zich in het publieke domein bevinden, namelijk het motief, hetgeen volgens het gerechtshof is toegestaan.

Implicaties van deze uitspraak

Allereerst, is opvallend aan deze uitspraak dat de deur op een kier blijft voor auteursrechtelijke bescherming van door AI gegenereerde output. Dit komt omdat de Duitse rechter niet op voorhand zegt dat een door AI-gegenereerde afbeelding in geen geval auteursrechtelijke bescherming kan genieten, maar juist stapsgewijs de eisen voor auteursrechtelijke bescherming in de EU doorloopt en daarbij tevens voorbeelden geeft van wanneer welk gebruik van een AI systeem wel en niet creatief genoeg zou kunnen zijn. In een eerdere uitspraak uit Duitsland waren ook al zulke voorbeelden gegeven (zie uitspraak AG München, Endurteil v. 13.02.2026 – 142 C 9786/25). Hoe deze rechtspraak zal ontwikkelen binnen de EU zal nog moeten blijken. Op het moment van publicatie van dit artikel zijn er nog geen zaken binnen de EU waarin is geoordeeld dat door AI gegenereerde output auteursrechtelijke bescherming genoot. Indien deze lijn van jurisprudentie zich voortzet, lijkt de discussie zich steeds meer te verplaatsen van de vraag óf AI-output auteursrechtelijk beschermd kan zijn, naar de vraag onder welke omstandigheden daarvan sprake is. Of dit echter wenselijk zal zijn en welke gevolgen dit zal hebben, zal ook nog moeten blijken.

Conclusie

Het Gerechtshof Düsseldorf past in deze uitspraak de vaste rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie over het auteursrecht toe op AI-output. Opvallend is vooral dat de deur op een kier blijft voor auteursrechtelijke bescherming van door AI gegenereerde producten, nu het hof deze bescherming direct koppelt aan de werktoets en menselijke creatieve invloed op de uiteindelijke output.

Daarnaast bevestigt de uitspraak opnieuw een fundamenteel uitgangspunt van het auteursrecht: niet een idee, thema of motief wordt beschermd, maar uitsluitend de concrete creatieve uitwerking daarvan. De uitspraak biedt daarmee een interessant inkijkje in de wijze waarop bestaande auteursrechtelijke maatstaven worden toegepast op AI-gegenereerde producten.

Vragen?

Hebt u vragen over auteursrecht en AI? Neem contact op met WiseMen. Wij staan u graag te woord.

Virtuele Juridische Afdeling

Wilt u gebruikmaken van onze parate kennis en ons met enige regelmaat bellen? Neem een abonnement op de Virtuele Juridische Afdeling. Mail direct even dan ontvangt u vrijblijvend de voorwaarden.

Meer weten? Bel of mail gerust:

T. +31(0)70-3819281
E. info@wisemen.nl

Voor de laatste ontwikkelingen schrijft u zich nu in voor de

WiseMen Nieuwsflits!