Alcohol- en drugscontroles op de werkvloer

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) heeft onderzoek gedaan naar alcohol- en drugscontroles bij energiebedrijf Uniper. Het onderzoeksrapport biedt interessante inzichten over privacy van werknemers en over de onderzoeksbevoegdheden van de AP.

Onderzoek en bevoegdheid van de AP

Energiebedrijf Uniper had een intern alcohol- en drugsbeleid opgesteld, dat zij door werknemers liet ondertekenen.

Willekeurige controles op bezit en gebruik van alcohol en drugs

Het bedrijf wilde werknemers onderwerpen aan willekeurige controles op bezit en gebruik van alcohol en drugs. Dit door het afnemen van adem- en speekselmonsters en het inzetten van drugshonden. Ook vroeg Uniper werknemers eventueel medicijngebruik te melden bij de leidinggevende. De verzamelde gegevens zouden worden vastgelegd in de personeelsdossiers.

AP onderzoek ingesteld naar dit beleid 

De AP heeft, naar aanleiding van signalen van werknemers, een onderzoek ingesteld naar dit beleid van Uniper. Opmerkelijk hierbij is dat Uniper nog niet daadwerkelijk haar beleid had toegepast en dus nog geen persoonsgegevens had verwerkt.

AP wel of niet bevoegd? 

Uniper betoogde dan ook dat de AP niet bevoegd was een onderzoek uit te voeren. De AP acht zich echter wel bevoegd. Zij stelt zich op het standpunt dat de Wbp ook van toepassing is op een voorgenomen verwerking van persoonsgegevens. De AP stelt dat nergens is bepaald dat de Wbp niet van toepassing op een voorgenomen verwerking. Dit is opmerkelijk. Het lijkt mij wat vergezocht dat de AP een bepaalde bevoegdheid zou hebben omdat die bevoegdheid niet uitdrukkelijk is uitgesloten.

AP ook aandacht heeft voor een enkel voornemen

Hoe dan ook blijkt hieruit dat de AP ook aandacht heeft voor een enkel voornemen tot het verwerken van persoonsgegevens, zeker als gevoelige gegevens in het geding zijn.

Organisaties moeten daarmee rekening houden bij het opstellen van privacy statements en intern beleid over gegevensverwerkingen (bijvoorbeeld over e-mailgebruik en controle van werknemers). Het ging in dit geval enkel om een onderzoek van de AP. De AP heeft dus geen sancties opgelegd; voor het kunnen opleggen van sancties, is het naar mijn mening wel nodig dat er daadwerkelijk een verwerking heeft plaatsgevonden.

Bijzondere persoonsgegevens

Uniper zou, bij uitvoering van alcohol- en drugscontroles, persoonsgegevens verzamelen van werknemers.

Gezondheid van werknemers

Een groot deel van deze gegevens betreffen de gezondheid van de werknemers. Dit is een breed begrip, waaronder ook valt informatie over medicijngebruik en het al dan niet onder invloed zijn van genotsmiddelen.

Daarnaast is informatie over illegaal drugsbezit een strafrechtelijk gegeven. Gegevens betreffende de gezondheid en strafrechtelijke gegevens zijn zogenaamde ‘bijzondere persoonsgegevens’. De verwerking van bijzondere persoonsgegevens is onderworpen veel strengere regels. Verwerking daarvan is in beginsel verboden, tenzij een uitzondering geldt.

Alcohol- en drugscontroles

Deze uitzonderingen zijn niet snel van toepassing, en wat betreft de controles op alcohol- en drugsgebruik kon Uniper zich ook niet op een uitzondering beroepen.

Toestemming moet in vrijheid zijn gegeven, en dat is niet snel het geval bij een werknemer in relatie tot zijn werkgever

Zo was bijvoorbeeld de uitzondering “uitdrukkelijke toestemming” niet van toepassing. Ook als de werknemers het beleid zouden ondertekenen, zou dat volgens de AP geen geldige toestemming opleveren in de zin van de Wbp. Een toestemming moet namelijk in vrijheid zijn gegeven, en dat is niet snel het geval bij een werknemer in relatie tot zijn werkgever.

Medicijngebruik

Verder stelde de AP vast dat er weliswaar een uitzondering kon zijn voor het verwerken van gegevens over medicijngebruik, omdat dit noodzakelijk kon zijn voor de “begeleiding en re-integratie van werknemers”.

Toch was het voorgenomen beleid ook op dit punt verboden. Alleen de bedrijfsarts mag immers informatie krijgen over medicijngebruik van een werknemer; niet de leidinggevende. Bovendien mocht Uniper niet van alle werknemers vragen hun medicijngebruik te melden, maar alleen van werknemers wiens medicijngebruik een gevaar zou kunnen opleveren op het werk.

Drugshonden niet proportioneel

Voor het verzamelen van (strafrechtelijke) gegevens over drugsbezit was er volgens de AP wel een uitzondering; dit is namelijk nodig om de veiligheid op de werkvloer te waarborgen. Dit moet echter wel proportioneel gebeuren. Het gebruiken van drugshonden vindt de AP een te ingrijpende maatregel om de nagestreefde veiligheid te bereiken. 

Conclusie

Reeds bij het opstellen van beleid over verwerking van persoonsgegevens, moeten organisaties zich realiseren dat de privacytoezichthouder meekijkt. Verder is voorzichtigheid geboden bij verwerking van bijzondere persoonsgegevens, zeker in arbeidsrelaties.

Advies!

Wilt u gebruikmaken van onze parate kennis en ons met enige regelmaat bellen? Neem een abonnement op de Virtuele Juridische Afdeling. Mail me direct even dan ontvangt u vrijblijvend de voorwaarden.

Meer weten? Bel of mail gerust:

T. +31(0)70-3819281
E. info@wisemen.nl

Voor de laatste ontwikkelingen schrijft u zich nu in voor de

WiseMen Nieuwsflits!