Juridisch medewerker
Isabella Mahieu
AVG, IT-recht, International Media Law
19 juni 2023
Henk Dekker |
- Henk Dekker
Hoe beoordeel je of een online-uiting (on)rechtmatig is?
Sinds de populariteit van het internet zijn online-uitingen niet meer weg te denken uit het dagelijks leven. Of het nu gaat om:
- bijdrage op sociale media,
- reviews van ondernemingen,
- nieuwsartikelen in het kader van onderzoeksjournalistiek,
- het bespreken van roddels over bekende personen, of
- de kleurrijke woord-kanonnade van een individu jegens een ander met een onwelgevallige mening.
De uitingen zijn aan de orde van de dag.
Vrijheid van meningsuiting is niet onbegrensd
Hoewel veel uitingen in het kader van de ‘vrijheid van meningsuiting’ zijn toegestaan, is die vrijheid niet onbegrensd.
John de Mol (sr) en het onlineprogramma “Roddelpraat”.
De rechtbank Midden-Nederland oordeelde op 14 juni 2023 in de zaak tussen mediamagnaat John de Mol (sr) en het onlineprogramma “Roddelpraat”.
ECLI:NL:RBMNE:2023:2646
Het vonnis van de rechtbank biedt een mooie leidraad bij de beoordeling of een bepaalde uiting op het internet inderdaad is geoorloofd: een korte bespreking.
Wat is de vrijheid van meningsuiting?
Artikel 10 EVRM definieert deze vrijheid als volgt:
“Een ieder heeft recht op vrijheid van meningsuiting. Dit recht omvat de vrijheid een mening te koesteren en de vrijheid om inlichtingen of denkbeelden te ontvangen of te verstrekken, zonder inmenging van enig openbaar gezag en ongeacht grenzen.”
Een kort bezoek aan een willekeurig internetforum, demonstreert al gauw waarom dit recht niet volledig onbeperkt kan blijven. Daarom bevat het wetsartikel een uitzondering op het recht, waarbij het recht op vrijheid van meningsuiting kortgezegd kan worden beperkt als dat noodzakelijk is in een democratische samenleving en bij de wet is voorzien:
“Omdat de uitoefening van deze vrijheden plichten en verantwoordelijkheden met zich brengt, kan zij worden onderworpen aan bepaalde formaliteiten, voorwaarden, beperkingen of sancties, die bij de wet zijn voorzien en die in een democratische samenleving noodzakelijk zijn in het belang van de nationale veiligheid, territoriale integriteit of openbare veiligheid, het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten, de bescherming van de gezondheid of de goede zeden, de bescherming van de goede naam of de rechten van anderen, om de verspreiding van vertrouwelijke mededelingen te voorkomen of om het gezag en de onpartijdigheid van de rechterlijke macht te waarborgen.”
Een voorbeeld van een noodzakelijke beperking die bij wet is voorzien kan gevonden worden in het de eerbiediging van privé-, familie- en gezinsleven.
Beoordeling (on)rechtmatigheid
Bij de beantwoording van de vraag of een uiting geoorloofd of onrechtmatig is, zijn twee grondrechten aan de orde.
- Aan de ene kant het recht op vrijheid van meningsuiting van degene die de uitlating doet (artikel 7 Grondwet en artikel 10 EVRM).
- Aan de andere kant het recht op eerbiediging van de eer en goede naam van degene over wie de uitlating gaat (artikel 10 Grondwet en artikel 8 EVRM).
Geen rangorde
Tussen die twee fundamentele rechten bestaat geen rangorde, zodat per geval aan de hand van de specifieke omstandigheden moet worden bepaald welk grondrecht in de specifieke situatie waarin de uiting is gedaan, zwaarder moet wegen.
Bij de beoordeling van de rechtmatigheid van een uiting, gaat het niet om een in twee fasen te verrichten toetsing (waarbij eerst aan de hand van de omstandigheden moet worden bepaald welk wettelijk recht zwaarder weegt, waarna vervolgens nog moet worden beoordeeld of de noodzakelijkheidstoets als neergelegd in artikel 8 lid 2 respectievelijk 10 lid 2 EVRM zich verzet tegen het resultaat van die afweging).
Toetsing in één keer
Deze toetsing moet in één keer gebeuren, waarbij het oordeel dat een van beide rechten, gelet op alle relevante omstandigheden, zwaarder weegt dan het andere recht, meebrengt dat de inbreuk op het andere recht voldoet aan de hiervoor genoemde noodzakelijkheidstoets.
Voor de rechtmatigheidsbeoordeling zijn in de rechtspraak inmiddels diverse omstandigheden ontwikkeld die voor de beoordeling relevant kunnen zijn:
- de mate waarin de uitlatingen steun vinden in het beschikbare feitenmateriaal,
- de aard van de gedane uitlatingen en de ernst van de te verwachten gevolgen voor degene op wie die uitlatingen betrekking hebben,
- de totstandkoming en inkleding van de uitlatingen,
- het bereik en het gezag van het medium waarop de uitlatingen zijn gepubliceerd,
- de hoedanigheid en de maatschappelijke status van de persoon op wie de uitlatingen betrekking hebben,
- de aard van de misstand die aan de kaak wordt gesteld,
- de kans dat de informatie ook zonder de verweten publicatie in de publiciteit zou zijn gekomen.
Deze omstandigheden wegen niet allen even zwaar, maar bieden handvatten langs welke lat de beoordeling van de uiting moet worden gelegd. Welke omstandigheden van toepassing zijn en welk gewicht daaraan moet worden gehecht, zal in de precieze situatie moeten worden bepaald, bewezen en toegelicht, waardoor niet één antwoord of duidelijke scheidingslijn kan worden gegeven dat de ‘rechtmatige uiting’ omlijnt.
John de Mol (sr) tegen Roddelpraat
In het geval van de zaak van John de Mol (sr) tegen Roddelpraat, waarin De Mol ervan werd beticht bepaalde getuigen te hebben omgekocht, werd het gebrek aan ondersteuning in het bestaande feitenmateriaal (nummer 1 hierboven) van doorslaggevende betekenis geacht:
Temeer nu zij in de Uitzending hebben gezegd dat het 100.000% waar is dat [eiser] de getuigen heeft omgekocht en dat die uitlating is geverifieerd met bron en bewijs. Van [gedaagde sub 1] en [gedaagde sub 2] had daarom mogen worden verwacht dat zij bij de personen van wie zij de informatie over [eiser] hebben gekregen, meer concrete informatie hadden ingewonnen en deze informatie ook zelf hadden geverifieerd. Nu [gedaagde sub 1] en [gedaagde sub 2] hun stelling niet met concrete feiten, relevante omstandigheden, stukken en/of verklaringen hebben onderbouwd, hebben zij onvoldoende gemotiveerd betwist dat de Uitlatingen geen steun vinden in het beschikbare feitenmateriaal (r.o. 5.7).
Rechtbank concludeert
De rechtbank concludeert daarom in dit geval:
Partijen hebben in hun processtukken niet of nauwelijks gesproken over overige omstandigheden die mee genomen kunnen worden bij de vraag of de Uitlatingen onrechtmatig zijn of niet. Als een uitlating geen of onvoldoende steun vindt in het beschikbare feitenmateriaal, leidt dit veelal tot de conclusie dat de uitlating onrechtmatig is.
De overige omstandigheden kunnen dan onbesproken blijven.
Hier is dat ook het geval. De uitlating dat – samengevat – [eiser] de getuigen van het voorval van 2 maart 2015 heeft omgekocht is de ‘scoop’ van de Uitzending en daar draait de Uitzending ook om. Als een dergelijke uitlating, waaraan dus veel gewicht wordt toegekend, geen steun vindt in het beschikbare feitenmateriaal, is dat voldoende om die uitlating als onrechtmatig te kwalificeren. De overige omstandigheden genoemd in rechtsoverweging 5.2. brengen daar geen verandering in, mede nu [gedaagde sub 1] en [gedaagde sub 2] ook geen omstandigheden hebben aangevoerd die de onrechtmatigheid van hun uitlatingen zouden kunnen wegnemen.
Advies
Om zeker te zijn dat een bepaalde uiting rechtmatig wordt gedaan, kan voorafgaand aan de publicatie worden nagedacht over de voornoemde omstandigheden en de impact die de uiting kan hebben op de ander. In de praktijk zal de partij die een onrechtmatige uitlating gaat doen zich door de hiervoor genoemde omstandigheden vaker niet dan wel laten verhinderen, waardoor de toets vooral achteraf wordt gepast.
Wilt u zelf optreden tegen een online uiting? Bijvoorbeeld omdat er negatief over uw onderneming wordt gesproken, u wordt beticht van onwaarheden dan wel er een nadere publicatie is geweest waar u nadeel van ondervindt? Neem dan vooral contact met ons op om de mogelijkheden te bespreken.
Wilt u gebruikmaken van onze parate kennis en ons met enige regelmaat bellen? Neem een abonnement op de Virtuele Juridische Afdeling. Mail me direct even dan ontvangt u vrijblijvend de voorwaarden.
Meer weten? Bel of mail gerust:
T. +31(0)70-3819281
E. info@wisemen.nl
Voor de laatste ontwikkelingen schrijft u zich nu in voor de
Archief
Juridisch medewerker
Femke Prinsen
Internationaal handelsrecht, Intellectuele Eigendom en IT-recht
