Juridisch medewerker
Isabella Mahieu
AVG, IT-recht, International Media Law
29 juni 2023
Henk Dekker |
- Rechtspraak
- Henk Dekker
- Software
Verplichtingen van de ICT-leverancier: Resultaat of inspanning?
De vraag wat in een concrete situatie door een afnemer van een ICT-Leverancier mag worden verwacht, blijft de (juridische) gemoederen bezighouden.
Pas bij het mislukken
Een in de praktijk veel voorkomende situatie is het geval, dat pas bij het mislukken van het project, het IT-contract op tafel komt en er wordt gezocht naar een mogelijkheid om de Leverancier aansprakelijk te houden en de gemaakte kosten weer terug te krijgen.
In die gevallen is het de geschillenbeslechter die zich ontfermt over de vraag: “Wat mag nu op grond van de gemaakte afspraken en elkaars redelijke verwachtingen worden verwacht”.
Wanprestatie
De reden dat deze vraag moet worden beantwoord bij ieder IT-geschil, is dat voor het inzetten van een vordering tot schadevergoeding (en een aantal andere juridische remedies), eerst sprake moet zijn van een tekortkoming in de nakoming van een verplichting.
De wet bepaalt namelijk dat “Iedere tekortkoming in de nakoming van een verbintenis verplicht de schuldenaar de schade die de schuldeiser daardoor lijdt te vergoeden, tenzij de tekortkoming de schuldenaar niet kan worden toegerekend.” [1]
3 soorten verbintenissen
Deze verplichtingen – in de wet verbintenissen genoemd – laten zich grotendeels in drie verschillende ‘soorten’ rubriceren:
- de garantie,
- de resultaatsverplichting, en
- de inspanningsverplichting.
Dit onderscheid is van belang, omdat de gevolgen van niet-nakoming (en die juridische uitkomst bij een geschil) erg verschillend kunnen zijn.
Garantieverplichtingen
Een garantie is de juridische verplichting van een partij om een afspraak na te komen, zonder dat daarbij in de toekomst een beroep kan worden gedaan op overmacht. Dit betekent dat een tekortkoming zelfs voor rekening en risico van die partij komt, ook al kan die tekortkoming hem in beginsel niet worden toegerekend. Denk hierbij aan een bepaling als:
“Leverancier garandeert een 24/7 100% uptime van de Hostingomgeving”.
De Leverancier die deze garantie geeft zal altijd tekortschieten in de nakoming als zijn hostingomgeving minder dan die 100% beschikbaar is, ook al zou er sprake zijn van een omstandigheid die niet aan de Leverancier toerekenbaar is.
Resultaatsverplichtingen
Een resultaatsverplichting is eveneens een ‘harde’ verplichting van een Leverancier, maar verschilt van de garantieverplichting in die zin dat een beroep op overmacht nog wel mogelijk is. De Leverancier die een resultaatsverplichting schendt, zal daarom in beginsel aansprakelijk zijn voor de schade van zijn klant, tenzij die tekortkoming hem niet kan worden toegerekend (overmacht).[2] Denk bijvoorbeeld aan een bepaling als:
“Leverancier draagt zorg voor 24/7 100% uptime van de hostingomgeving”.
Inspanningsverplichtingen
De inspanningsverplichting is de minst ‘harde’ van de drie voornoemde verplichtingen en verplicht de Leverancier slechts zich ‘in te spannen’ om het resultaat te halen.
De Leverancier schiet daardoor alleen tekort in de nakoming als de Klant kan bewijzen dat de Leverancier onvoldoende zijn best heeft gedaan (zich onvoldoende heeft ingespannen om het resultaat te halen). In veel gevallen een erg lastige opgave. Een inspanningsverplichting vinden we bijvoorbeeld terug in de bepaling:
“Leverancier streeft naar een uptime van 100%” of “Leverancier spant zich in om een uptime van 100% te halen”.
Is er sprake van een tekortkoming in de nakoming?
De vraag of sprake is van een tekortkoming in de nakoming van een overeenkomst, is daarmee afhankelijk van wat voor soort verplichtingen partijen hebben afgesproken en dus “wat in die gegeven omstandigheden van elkaar mag worden verwacht”.
De klant die meent dat een Leverancier inderdaad is tekortgeschoten in de nakoming van zijn contractuele verplichtingen, doet er dus goed aan om de overeenkomst erop na te slaan en te bezien wat de juridische gevolgen zijn van het type verplichting dat partijen zijn overeengekomen.
Rechtbank Overijssel
Een recent geval waarover de rechtbank Overijssel zich moest buigen betrof een ontwikkelingsovereenkomst waarbij de Agile methode centraal stond.
Aan de hand van een offerte van de Leverancier zijn partijen een overeenkomst aangegaan tot het bouwen van een vernieuwd online platform. Bij de backend van dat platform werd gebruik gemaakt van een eigen Content Management Systeem (CMS) van Leverancier.
Leverancier heeft in haar offerte opgenomen dat bij de ontwikkeling gebruik werd gemaakt van een Agile-ontwikkelingsmethode en geeft daarbij onder andere aan:
Agile werken betekent voor ons dat wij effectief kunnen inspelen op nieuwe wensen, eisen en trends. Dit betekent dat wij ons flexibel opstellen in de samenwerking. Leverancier stelt specialisten beschikbaar waarvan de capaciteit in blokken (sprints) kan worden ingedeeld. In hechte samenwerking met de klant wordt (in de rol van Product Owner) bepaald welke werkzaamheden per sprint worden verricht. Dit resulteert in een gezonde samenwerking waarbij er realistisch omgegaan wordt met werkinschatting, indeling en opleververwachtingen.
In deze offerte leveren wij een capaciteitsvoorstel, waarbij capaciteitsvoorstel wordt gekeken naar de doorlooptijd, beschikbaar budget en beschikbaarheid van specialisten. Hierbij geeft Leverancier advies wat de capaciteit van een sprint is (dus hoeveel punten er naar schatting gerealiseerd kunnen worden) en het aantal sprints. De indeling van de concrete werkzaamheden in de betreffende sprint zal in overleg met de klant plaatsvinden. Dit kan doorlopend (na elke sprint) gewijzigd worden.”
Tussen partijen discussie ontstaan
Vanaf 2020 is tussen partijen discussie ontstaan over de door Leverancier gebruikte tools en technieken voor de realisering van het digitale platform van Klant.
Bij brief van 12 juli 2022 heeft Klant Leverancier aansprakelijk gesteld “voor de tekortkomingen in de gemaakte software, die niet de levensduur had die verwacht mocht worden”. Leverancier heeft iedere aansprakelijkheid afgewezen.
Wat vindt de Klant?
De Klant stelt dat de Leverancier tekort is geschoten in haar verplichtingen uit hoofd van de gesloten overeenkomst doordat Leverancier geen duurzaam online platform heeft ontwikkeld, geleverd en onderhouden. Klant vond dat Leverancier haar zorgplicht als bekwaam ICT-leverancier had geschonden, doordat het opgeleverde systeem niet voldoende toekomstbestendig was, een verouderd (web)applicatieframework gebruikte en Leverancier geen updates uitvoerde.
Wat vindt de Leverancier?
Leverancier betwist dat zij tegenover Klant heeft gegarandeerd software te ontwikkelen die tot in lengte der jaren geheel actueel zou blijven. Volgens Leverancier was de kern van de samenwerking tussen partijen dat zij “slechts” ontwikkelcapaciteit aan klant beschikbaar zou stellen, waarbij geen afspraken zijn gemaakt over de door Leverancier toe te passen software bij de ontwikkeling van het online platform.
Leverancier stelt dat zij reeds op 19 december 2016 de eerste release (versie 1.0.0) van de applicatie heeft opgeleverd en dat Klant haar klanten vanaf 2017 aan het platform (gefaseerd) heeft toegevoegd. Voorts wijst Leverancier erop dat zij al vanaf begin 2020 nieuwe, modernere technieken heeft gebruikt, voor de noodzakelijke doorontwikkeling van het platform van Klant en dat zij Klant in dat kader meerdere keren heeft geadviseerd om te migreren.
Leverancier concludeert daarom dat zij niet is tekortgeschoten in de nakoming van de overeenkomst met Klant.
Wat vindt de rechtbank?
De rechtbank overweegt – zoals gebruikelijk – dat de uitleg van een overeenkomst moet plaatsvinden aan de hand van de zogenoemde ‘Haviltex-maatstaf’. Deze maatstaf houdt in dat het bij de uitleg van een schriftelijk contract aankomt op de zin die partijen in de gegeven omstandigheden over en weer redelijkerwijs aan de bewoordingen van de overeenkomst mochten toekennen en hetgeen zij te dien aanzien redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten. Daarbij zijn alle omstandigheden van het geval van belang, in hun onderlinge samenhang bezien.
De rechtbank is van oordeel dat nergens in de overeenkomst tussen partijen wordt gesproken over het tot stand brengen door Leverancier van een bepaald product met een bepaalde levensduur tegen een bepaald bedrag. De rechtbank is van oordeel dat de overeenkomst tussen partijen op niets anders betrekking heeft dan op het beschikbaar stellen van capaciteit door Leverancier ten behoeve van de ontwikkeling van een online platform voor Klant.
Ook de latere offerte van Leverancier die weliswaar niet door Klant is geaccepteerd is daarvoor illustratief, aangezien ook die is gebaseerd op hetzelfde uitgangspunt: het maandelijks inkopen van een bepaald aantal uren (sprintbundel) voor de (structurele) doorontwikkeling van de portal en doorlopend onderhoud en ondersteuning, aldus de rechtbank.
Concludeert de rechtbank: inspanningsverbintenis en geen resultaatsverbintenis
Op basis van deze omstandigheden concludeert de rechtbank dat de overeenkomst tussen partijen een inspanningsverbintenis behelsde en geen resultaatsverbintenis.
Deze kwalificatie betekent in dit geval dat de Leverancier niet aansprakelijk voor de eventuele door Klant geleden schade. Als de rechtbank hier had geconcludeerd dat de leverancier de resultaatsverplichting op zich had genomen, had de uitkomst heel anders kunnen zijn.
Conclusie
Een goed ICT-contract bepaalt wat partijen redelijkerwijs van elkaar mogen verwachten, waarbij ook goed moet worden nagedacht over de bewoordingen van een verplichting die een partij op zich neemt. De gevolgen van het geven van een garantie, resultaatsverplichting of inspanningsverplichting kunnen immers bij een (verder) hetzelfde feitencomplex een geheel andere juridische uitkomst betekenen.
[2] In beginsel, omdat de wet voor verplichtingen die niet blijvend onmogelijk zijn, de voorwaarde van verzuim stelt voordat de Leverancier daadwerkelijk schadeplichtig wordt.
Advies
Wilt u gebruikmaken van onze parate kennis en ons met enige regelmaat bellen? Neem een abonnement op de Virtuele Juridische Afdeling. Mail me direct even dan ontvangt u vrijblijvend de voorwaarden.
Meer weten? Bel of mail gerust:
T. +31(0)70-3819281
E. info@wisemen.nl
Voor de laatste ontwikkelingen schrijft u zich nu in voor de
Archief
Juridisch medewerker
Femke Prinsen
Internationaal handelsrecht, Intellectuele Eigendom en IT-recht
