Het nieuwe bewijsrecht: recht op inzage zonder rechter

Inleiding

Soms mist u bepaalde gegevens of documenten die u nodig heeft om een gerechtelijke procedure te starten, om te beoordelen of u überhaupt een vordering heeft, of om uw juridische kansen in een geschil in te schatten.

Hoe was het?

Voorheen kon u de wederpartij wel om inzage vragen, maar was het aan de rechter om te bepalen of u recht had op de gevraagde gegevens. Met de nieuwe Wet vereenvoudiging en modernisering bewijsrecht is dat veranderd.

Hoe is het sinds 1 januari 2025?

Sinds 1 januari 2025 geldt een helder stelsel met duidelijke voorwaarden. U kunt nu, ook zonder tussenkomst van de rechter, een beroep doen op het recht op inzage. Daarbij wordt aangesloten bij dezelfde criteria die de rechter zou hanteren. Zo weet u vooraf beter waar u aan toe bent, en kan inzage in veel gevallen sneller en efficiënter worden verkregen.

Wat houdt het nieuwe bewijsrecht in

Het algemene doel van de wet is het bewijsrecht in civiele procedures te vereenvoudigen en te moderniseren.

Zonder tussenkomst rechter

Deze wet heeft een nieuw stelsel geïntroduceerd voor het recht op inzage. Anders dan voorheen komt voorop te staan dat een partij zonder tussenkomst van de rechter aanspraak kan maken op inzage. Zowel tegenover de wederpartij bij een rechtsbetrekking als tegenover een derde.

'ja, mits’ veranderd naar ‘ja, tenzij’

Hierdoor geldt het inzagerecht niet langer als een soort ultimum remedium (‘ja, mits’ is veranderd naar ‘ja, tenzij’).

Dit inzagerecht, verankerd in de artikelen 194 tot en met 195a Rv, heeft als doel om partijen een duidelijke regeling te bieden op grond waarvan zij, in ieder geval in niet-complexe zaken, zelf zonder rechterlijke tussenkomst kunnen beoordelen wanneer zij recht hebben op bepaalde informatie en wanneer zij aan een informatieverzoek gevolg moeten geven. In deze bijdrage staat het recht op inzage, neergelegd in artikel 194 Rv, centraal.

Wanneer heeft u recht op inzage

Uit artikel 194 lid 1 Rv volgen drie cumulatieve vereisten voor het recht op inzage:

(i) Partij bij een rechtsbetrekking;

Het begrip rechtsbetrekking dient ruim te worden uitgelegd, zodat het doel van het inzagerecht daadwerkelijk kan worden verwezenlijkt.

Daaronder vallen alle burgerrechtelijke betrekkingen tussen twee of meer partijen. Ook wanneer het bestaan van een dergelijke rechtsbetrekking nog niet vaststaat, kan aan dit vereiste zijn voldaan. Dus ook al zegt de wederpartij dat er geen overeenkomst bestaat, dan nog zou de wederpartij, op basis van dit nieuwe bewijsrecht, mee moeten werken aan inzage. Het doel van een procedure kan immers juist gelegen zijn in de beantwoording van de vraag of er tussen partijen een rechtsbetrekking bestaat.

(ii) Bepaalde gegevens

Onder het begrip ‘gegevens’ vallen alle vormen van bewijsmateriaal.

Het bepaalbaarheidsvereiste vereist dat de partij die om inzage verzoekt dient duidelijk te maken welke informatie hij nodig heeft en waarom. Dit vereiste gaat niet zo ver dat de gegevens precies moeten worden aangeduid of dat moet worden aangegeven waar deze zich bevinden. Aan de andere kant mag het verzoek niet zodanig vaag zijn dat het gaat lijken op een ‘fishing expedition’ (in andere woorden, vissen naar een veelvoud van informatie in de hoop dat er iets nuttigs tussen zit).

(iii) Voldoende belang

De informatieverzoeker moet voor het recht op inzage van bepaalde gegevens ‘voldoende belang’ hebben.

Een voorbeeld waarin het vereiste voldoende belang kan ontbreken, is wanneer een inzageverzoek wordt gericht tot een derde die geen partij is bij de rechtsbetrekking. Het belang bij het verzoek kan dan ontbreken als de gevraagde gegevens ook bij de wederpartij zelf kunnen worden opgevraagd. De partij die om inzage verzoekt dient uit te leggen waarom de gegevens van belang zijn voor zijn positie.

Aan alle drie de bovengenoemde vereisten voldaan

Wordt aan alle drie de bovengenoemde vereisten voldaan, dan is de wederpartij of een derde in beginsel gehouden om mee te werken aan het verstrekken van de gevorderde stukken, tenzij er sprake is van het verschoningsrecht of gewichtige redenen die zich verzetten tegen het recht op inzage. Belangrijk om op te merken is dat de informatieverzoeker de kosten draagt die met de verstrekking verbonden zijn.

Wat kunt u doen als de ander niet meewerkt

Indien de wederpartij of een derde niet aan het informatieverzoek wil meewerken, of indien tussen partijen discussie ontstaat over de aanspraak op inzage, kan de verzoekende partij het recht op inzage alsnog afdwingen door tussenkomst van de rechter.

Conclusie

Wilt u opheldering over nog niet precies bekende of omstreden feiten en inzicht in uw rechtspositie bij een bestaand of potentieel geschil, maar voelt de stap naar de rechter te groot?

Met het nieuwe bewijsrecht, artikel 194 Rv, kunt u sinds 1 januari 2025 zonder tussenkomst van de rechter aanspraak maken op het recht op inzage.

Voor de uitoefening van dit recht gelden drie vereisten:

1. u moet partij zijn bij een rechtsbetrekking,
   
   
2. het moet gaan om bepaalde gegevens, en
   
   
3. u moet voldoende belang hebben.

Indien aan alle drie de vereisten wordt voldaan, is de wederpartij of een derde in beginsel gehouden om mee te werken aan de informatieverstrekking, tenzij sprake is van een verschoningsrecht of van gewichtige redenen om inzage te weigeren. Het doel van de nieuwe regeling is dat partijen eerder hun kaarten op tafel leggen, zodat geschillen sneller en efficiënter kunnen worden beslecht.

Wilt u weten of u recht heeft op inzage in uw situatie? Neem gerust contact met ons op.

Virtuele Juridische Afdeling

Wilt u gebruikmaken van onze parate kennis en ons met enige regelmaat bellen? Neem een abonnement op de Virtuele Juridische Afdeling. Mail direct even dan ontvangt u vrijblijvend de voorwaarden.

Meer weten? Bel of mail gerust:

T. +31(0)70-3819281
E. info@wisemen.nl

Voor de laatste ontwikkelingen schrijft u zich nu in voor de

WiseMen Nieuwsflits!