TEKENINGEN EN MODELLENRECHT

Het tekeningen- en modelrecht is erop gericht om het uiterlijk (de vormgeving) van gebruiksvoorwerpen (voortbrengsels genoemd) te beschermen. Het uiterlijk, oftewel het design van deze voortbrengsels wordt door het tekeningen- en modellenrecht beschermd voor zover het voortbrengsel nieuw is en een eigen karakter heeft.

Dit betekent dat de vormgeving en tekening van bijvoorbeeld een stoel, stofpatronen, schoenen of een fiets beschermd kan worden door het tekeningen- en modelrecht, zolang de uiterlijk kenmerken niet uitsluitend door de technische functie worden bepaald. Omwille van de kortheid zal in het vervolg worden gesproken over het modelrecht.

Wat is het modelrecht?

Het modelrecht is een recht van intellectuele eigendom, net zoals bijvoorbeeld een merkrecht, auteursrecht, octrooirecht, databankrecht, of handelsnaamrecht.

Het modelrecht verleent de houder van het recht het uitsluitende recht om het model te gebruiken en om derden aan wie hij daartoe geen toestemming heeft gegeven, te beletten het te gebruiken.

Onder dit gebruik wordt met name verstaan het vervaardigen, aanbieden, in de handel brengen, invoeren, uitvoeren of gebruiken van een voortbrengsel waarin het model is verwerkt of waarop het is toegepast, alsmede het voor deze doeleinden in voorraad hebben van dat voortbrengsel.

Net als bij het merkenrecht, zijn er feitelijk drie manieren om een modelrecht te registreren:

1. De Benelux registratie op grond van het BVIE;
2. Het gemeenschapsmodel op grond van de Europese modellenverordening;
3. Het internationaal model, op grond van de Overeenkomst van ’s-Gravenhage.

De inhoudelijke vereisten van deze drie registratiemogelijkheden verschillen niet, waarbij de keuze met name wordt gemaakt door het aantal landen waar de houder van het model de bescherming wil genieten.

Het onderwerp van de bescherming moet een tekening of model betreffen. Als tekening of model wordt verstaan het uiterlijk van een voortbrengsel of een deel ervan, waarbij vooropstaat dat (slechts) het uiterlijk van een voorwerp wordt beschermd.

Onder voortbrengsel wordt verstaan elk op industriële of ambachtelijke wijze vervaardigd voorwerp, met inbegrip van onder meer onderdelen die zijn bestemd om tot een samengesteld voortbrengsel te worden samengevoegd, verpakkingen, uitvoering, grafische symbolen en typografische lettertypen.

Computerprogramma's worden niet als voortbrengsel aangemerkt.

Het beschermbare uiterlijk van het voortbrengsel wordt afgeleid uit de kenmerken van met name de lijnen, de omtrek, de kleuren, de vorm, de textuur of de materialen van het voortbrengsel zelf of de versiering ervan.

Tekening of model?

Bij een tekening gaat het om een tweedimensionaal ontwerp of dessin. Een model is driedimensionaal waarbij gedacht kan worden aan de vormgeving van een stoel. Het is echter ook mogelijk een uiterlijk van een voortbrengsel te bescherming dat uit een combinatie van deze twee dimensies bestaat.

De respectievelijke wetgeving vereist niet dat een voortbrengsel een gebruiksfunctie moet hebben. Dit betekent o.a. dat een voortbrengsel met een puur decoratieve functie, zoals een sculptuur, ook voor bescherming in aanmerking kan komen.

Om voor modelrechtelijke bescherming in aanmerking te komen, moet het uiterlijk van het voortbrengsel nieuw zijn en een eigen karakter bezitten. Nieuw betekent dat het voortbrengsel nog niet eerder op de markt beschikbaar moet zijn geweest. Dit lijkt een relatief simpele controle, maar in de praktijk blijkt dit toch complexer te zijn, waardoor een gedegen onderzoek hiernaar aanbeveling verdient, zodat een modelaanvraag niet op dit punt wordt afgewezen.

Het model bezit een eigen karakter indien de algemene indruk die het model bij de geïnformeerde gebruiker wekt, verschilt van de algemene indruk van een model dat eerder beschikbaar is geweest.

Van belang is dat de technische functie niet voor bescherming in aanmerking komt.  Van de bescherming uit hoofde van het modellenrecht zijn uiterlijke kenmerken die uitsluitend door de technische functie worden bepaald, namelijk uitgesloten.

Voor de bescherming van deze technische functies, staat mogelijk een beroep op het octrooirecht of het auteursrecht open.

Hoe ontstaat het modelrecht?

Anders dan bijvoorbeeld het auteursrecht ontstaat het modelrecht nadat het model of tekening is geregistreerd. Het eerste gebruik is dus in beginsel niet relevant.

Om voor modelrechtelijke bescherming in de BeNeLux in aanmerking te komen, moet een tekening of model worden geregistreerd bij het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom (BBIE). Het BBIE controleert of de aan de formele eisen van de nieuwheid en het eigen karakter is voldaan. Het model wordt vervolgens gedeponeerd en vervolgens gepubliceerd. Het modelrecht heeft een duur van 5 jaar en kan steeds met periodes van wederom vijf jaren tot maximaal 25 jaar worden verlengd.

Het is ook mogelijk om een modelrecht aan te vragen voor de hele Europese Unie, in plaats van alleen de Benelux. Het model moet dan worden gedeponeerd bij het Bureau voor Intellectuele Eigendom van de Europese Unie (EUIPO), dat in die procedure de voornoemde formele eisen controleert. Dit model, ook wel een gemeenschapsmodel genoemd, kent dezelfde geldigheidsduur als het Benelux model.

Is een nog groter beschermingsomvang gewenst dan kan bestaat er ook nog een internationaal depot bij de World Intellectual Property Organisation (WIPO) en betreft kort gezegd een gezamenlijke aanvraag die wordt omgezet in nationale modelaanvragen in de landen naar keuze. Het model kan via deze methode dan bescherming genieten in 67 deelnemende landen, indien alle landen worden door de aanvrager worden geselecteerd. De betreffende nationale instanties van de door de aanvrager geselecteerde instanties, dragen vervolgens zorg voor de verdere controle en verwerking van de modelaanvraag.

Als uitzondering op de hoofdregel dat een modelrecht dient te worden geregistreerd, bestaat in de EU bestaat ook het niet-ingeschreven gemeenschapsmodel. Dit type modelrecht ontstaat automatisch; registratie is dus niet nodig. Het model wordt dan beschermd tot 3 jaar nadat het model binnen de EU aan het publiek is beschikbaar gesteld. Na verloop van de termijn van 3 jaar is verlening niet mogelijk. Ook is het niet mogelijk om alsnog het model te registreren. Dit type modelrecht is voornamelijk bedoeld om namaak te verbieden en is met name geschikt voor de bescherming van uiterlijke kenmerken van voortbrengsels met een vluchtige populariteit, zoals bijvoorbeeld bij de mode-industrie doorgaans het geval is.

Wat kan ik met een modelrecht?

Een modelrecht geeft de modelhouder het uitsluitende recht om zich te verzetten tegen het gebruik van voortbrengselen met hetzelfde of soortgelijke uiterlijk. Een modelhouder kan dus optreden tegen inbreukmakers en zijn modelrecht handhaven door bijvoorbeeld civielrechtelijke handhaving van zijn recht. De modelhouder – of in concrete gevallen een licentiesnemer die daartoe is gemachtigd – is de enige die het model in feite mag verhandelen. Het is dus zaak dat de modelhouder het model blijft bewaken. Mocht er sprake zijn van modelinbreuk dan zou mogelijk schadevergoeding, winstafdracht, vergoeding van de juridische kosten en/ of vernietiging van de inbreukmakende producten kunnen worden gevorderd. Voor de volledigheid moet worden vermeld dat de wet ook een aantal uitzonderingen kent op het recht van de modelhouder. De modelhouder kan niet alles verbieden. Zo kan bijvoorbeeld gebruik in de particuliere sfeer en voor niet-commerciële doeleinden niet worden verboden. De modelhouder kan niet verbieden dat er handelingen plaatsvinden die gericht zijn op reparaties.

Vragen?

Wij adviseren en ondersteunen u graag bij alle aspecten van het modelrecht, waaronder het adviseren over en bij het aanvragen van een modelrecht en het verrichten van het vooronderzoek naar de nieuwheid en het eigen karakter van een voorgenomen registratie.

Ook kunnen wij u bijstaan bij het optreden tegen inbreukmakers, door het voeren van oppositieprocedures tegen soortgelijke jongere modellen of het voeren van civiele (inbreuk) procedures bij rechtbanken, arbitrale colleges of alternatief geschillenbureau.

Onze advocaten zijn ook beschikbaar om u bij te staan indien u wordt beticht van modelinbreuk door een modelhouder, of indien uw pas gepubliceerde model wordt aangevallen in een oppositieprocedure.

Neem vooral vrijblijvend contact met ons op, zodat we uw concrete mogelijkheden kunnen bespreken.